کانی شناسی عناصر نادر خاکی در فسفریت‌های معدن جیرود، البرز غربی

نویسندگان

1 گروه زمین شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی

2 پژوهشکده مواد و چرخه سوخت، پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای، ایران

3 گروه زمین شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، ایران

10.22084/nfag.2020.21473.1416

چکیده

افق فسفات زایی معدن جیرود در بخش مرکزی سازند جیرود در مجاورت ارتفاعات دیزین در شمال تهران قرار دارد. رسوبات این سازند با سن دونین پسین اغلب از سنگ‌های آواری مثل ماسه سنگ، شیل ماسه‌ای و آهک‌های ماسه‌ای تشکیل شده است. کانی سازی فسفریت عمدتا در بخش شیلی آن متمرکز است. مطالعات میکروسکوپ نوری و تجزیه با دستگاه پراش پرتو ایکس (XRD) بر روی نمونه‌های فسفریتی معدن جیرود نشان داد که فلوئور آپاتیت کانی‌ اصلی فسفاته و کانی های کوارتز، کلسیت، پیریت، اکسیدهای آهن (بیشتر گوتیت) و کانی‌های رسی گانگ (باطله) کانسنگ این فسفریت ها هستند. نتایج حاصل از تجزیه کمی دقیق نقطه‌ای (XPMA) نشان داد که کانی فلوئور آپاتیت، میزبان اصلی عناصر نادر خاکی در نمونه‌های فسفریتی معدن جیرود است. مونازیت و در مقادیر خیلی کم زیرکن میزبان دیگر عناصر نادر خاکی در این فسفریت‌ها به شمار آید. غلظت Ce (به عنوان نماینده عناصر نادر خاکی) در دانه‌های آپاتیتی تجزیه شده بسیار متغیر است. مقدار حضور این عنصر و سایر عناصر نادر خاکی در آپاتیت‌های رسوبی با منشاء اولیه عناصر نادر خاکی، میزان ورود این عناصر به محیط رسوب‌گذاری، مدت زمان تماس با آب دریا در حین و بعد از تشکیل آپاتیت‌ها، ترکیب شیمی آب‌های بین منفذی بعد از تشکیل، همراهی مواد آلی به عنوان یک منشا محلی، شبکه بلوری آپاتیت‌ها و تاثیر رخداد دگرجایی در فسفریت‌ها مرتبط است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Mineralogy of rare earth elements of the phosphorites of Jeiroud ore deposit, Western Alborz

نویسندگان [English]

  • Mohammad Yazdi 1
  • Milad Najafi 1
  • Khalegh Khoshnoudi 2
  • Mehrdad Behzadi 3
1 Department of Geology, Faculty of Earth Sciences, Shahid Beheshti University
2 Institute for Nuclear Science and Technology, Iran
3 Faculty of Earth sciences, Shahid Beheshti University, Iran
چکیده [English]

The phosphate horizon related to the Jeiroud mine is located in the central part of the Jeiroud Formation in the vicinity of the Dizin Heights in northern Tehran. The Late Devonian sediments of this formation composed of detrital rocks such as sandstone, sandy shale and sandy limestones. Phosphorite mineralization is mainly concentrated in the shale horizon. Optical Microscopy and X-ray diffraction (XRD) analysis on phosphorite samples showed that fluoroapatite is the main phosphate mineral and quartz, calcite, pyrite; iron oxides (mostly goethite) and clay minerals are gangues. The X-Ray Probe Micro Analysis (XPMA) results showed that fluoroapatite is the main host of REEs in these phosphate samples. Other hosts of REEs in these phosphates can be monazite and very rarely zircon. The Ce concentration (as representative of REEs) is highly variable in the decomposed apatite grains and the amount of this element and other REEs in sedimentary apatite originating from primary rare earth elements, which is related to the rate of entry of these elements into the deposition environment, duration of contact with seawater during and after the formation of apatite, the chemical composition of the pore water after formation, organic matter accompaniment as a local source, apatite crystal network and the effect of the allogenic events on phosphates.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rare Earth Elements
  • Phosphorite
  • Jeiroud Formation
  • North of Iran