پهنه بندی خطر زمین لغزش به روش تحلیل سلسله مراتبی و منطق بولین در کوه باقران(جنوب بیرجند)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه زمین‌شناسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند

چکیده

زمین لغزش یکی از پدیده های زمین شناسی است که هر ساله باعث ایجاد خسارتهای جانی و مالی فراوانی در سطح کشور شده است. در این تحقیق ابتدا به وسیله عکس های هوایی، نقشه های زمین شناسی موجود و بررسی های میدانی، نقشه پراکنش زمین-لغزشها در کوه باقران(جنوب بیرجند) به مساحت حدود1100 کیلومتر مربع تهیه گردید. در این زمینه پارامترهای موثر،اولویت بندی شد.در مرحله بعدی با استفاده از فرایند تحلیل سلسله مراتبی و منطق بولین،وزن پارمترها مشخص شد و در پایان با استفاده ازARC GIS با هم تلفیق شدند مطالعات پهنه بندی حاکی از آن است که فاکتورهای فرسایش، فاصله از گسل و شتاب مهم ترین نقش را در وقوع زمین لغزش ها در منطقه ایفا می کنند. بر این اساس شواهد صحرایی حاکی از آنند عمده زمین لغزش ها از نوع ریزشی بوده و بیش از 85 درصد آنها در فاصله 700-0 متری از گسل‌ها صورت گرفته اندکه دال بر ارتباط مستقیم با زمین ساخت منطقه دارد. بررسی درصد شیب نشان می‌دهد که بیشتر زمین لغزشها در شیب 15تا40 درجه (شیب موثر) تشکیل می‌شود. همچنین بیش از95 درصد زمین لغزشها در رده سنگهای با مقاومت ضعیف و خیلی ضعیف در برابر فرسایش قرار دارند. بر اساس نتایج پهنه بندی خطر زمین لغزش به روش تحلیل سلسله مراتبی به ترتیب15 ،12، 25، 29 و 19 درصد از مساحت منطقه در کلاسهای خطر خیلی کم،کم ،متوسط،زیاد و خیلی زیاد قرار گرفت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Landslide hazard zonation by using Analytical hierarchy process(AHP) and Boolean logic in Bagheran Mountain(south of Birjand)

نویسندگان [English]

  • H mansouri
  • F vakili
  • M.M Khatib
چکیده [English]

Landslide is a geological events which causes enormous human and financial losses in country every year. in this paper ,first map of landslides distribution in Bagheran mountain(south of Birjand that occupied about1100 km2)was prepared by aerial photos, geological maps and field surveys. in this topic, effective parameters will prioritize. Then with Analytical hierarchy process (AHP) and Boolean logic, the weight of parameters were determined and finally combined together by ARC GIS. The results of Landslide hazard mapping indicate erosion, distance from fault and accelerate factors are most importance in creating landslides in this area. Base on field evidence, rock fall landslides are more abundance in area and results indicate that more %85 of landslides are within 0-700 meters of faults, which indicates a direct correlation with regional tectonic. The percent of slope show most of landslides are formed in15-40 degrees of slope. Also more %95 of landslides are in low and very low resistance to erosion. The results of landslide hazard mapping based on analytical hierarchy process, Respectively 15, 12, 25, 29 and 19 % of the area were at very low risk class, low, medium, high and very high.

کلیدواژه‌ها [English]

  • : Landslide hazard zonation
  • Analytical hierarchy process
  • Boolean logic
  • area density
  • Bagheran Mountain

منابع

[1] احمد ثانی، ن (1390) بررسی امکان فعالیت اکوتوریسمی از نظر اکولوژیک در جنگل­های زاگرس شمالی با کاربرد تصمیم­گیری چند معیاره، سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی. آمایش سرزمین. سال سوم، شماره 4، ص 64- 45.

[2] اشتوکلین، ی.، افتخارنژاد، ج. و هوشمندزاده، ع (1352) بررسی مقدماتی زمین­شناسی در لوت مرکزی، شرق ایران، گزارش شماره 22 ف، سازمان زمین­شناسی کشور.

[3] افتخارنژاد، ج.، اشتوکلین، ج (1369) نقشه زمین­شناسی1:250000 چهار گوش بیرجند، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور. ­

[4] آقانباتی،ع (1385) زمـیـن­شناسی ایران. سـازمـان زمین­شناسی و اکتشافات معدنی کشور، 586 ص.

[5]  اوهانیان، ت.، طاوسیان، ش و افتخارنژاد، ج (1978) نقشه 1:100000 زمین­شناسی بیرجند، ورقه بیرجند.

[6] بهنیافر، ا.، منصوری دانشور، م. ر (1389) پهنه­بندی آمایشی با رویکرد ارزیابی چند عامله و استفاده از AHP به­منظور توسعه گردشگری در محیط GIS (مطالعه موردی: حوضه آبریز گلمکان)، فصلنامه جغرافیایی آمایش محیط ، شماره3، ص 18-1.

[7] بهنیافر، ا.، منصوری دانشور، م. ر (1389) کاربرد مدل AHP و منطق فازی در منطقه­بندی خطرات زمین­­لغزش (نمونه موردی: حوضه آبریز فریزی، دامنه شمالی کوههای بینالود)، فصلنامه جغرافیای طبیعی، شماره9، ص100-89.

[8] خطیب، م­م (1368) تحلیل ساختاری کوه‌های جنوب بیرجند، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه تربیت مدرس.

[9] خطیب، م‌، م (1377) هندسه پایانه گسل­های امتدادلغز، پایان­نامه دکتری، دانشگاه شهید بهشتی، 224 ص.

[10]  رمضانی، ب.، ابراهیمی، ه (1388) شناخت عوامل موثر در زمین­لغزش در حوضه آبخیز سد برنجستانک قائم شهر، فصلنامه علمی پژوهشی جغرافیایی انسانی، سال اول، شماره چهارم.

[11]  دروی، ق (1372) مطالعه و بررسی سازوکار زمین­لغزش در روسـتای رزگ، پایان­نامــه کارشناسی­ارشد، گروه زمین­شناسی، دانشگاه بیرجند.

[12]   فخاری، س.، خطیب، م. م (1386) بررسی تغییرات نرخ برخاستگی در افیولیت­ملانژهای جنوب بیرجند به کمک تحلیل فرکتالی آبراهه­ها، دهمین همایش سالانه انجمن زمین­شناسی ایران.

[13]  سوری، س (1390) پهنه­بندی خطر زمین­لغزش با استفاده از منطق فازی و شبکه عصبی مصنوعی (مطالعه موردی: حوضه کشوری (نوژیان)، پایان­نامه کارشناسی ارشد، گروه زمین­شناسی، دانشگاه فردوسی

[14]  عظیمی حسینی، م.، نظری­فر، م.ه. و مومنی، م (1389) کاربرد GIS در مکان­یابی، انتشارات مهرگان قلم، ص 269-239.

[15]  مالچفسکی، ی (1385) سامانه اطلاعات جغرافیایی و تحلیل تصمیم چند معیاری. ترجمه؛ اکبر پرهیزکار و عطا غفاری گیلانده. تهران، انتشارات سمت. ص370-364.

[16]  محمدی، م.، مرادی، م.ر.، فیض­نیا، س. و پورقاسمی، ح.ر (1388) اولویت­بندی عوامل موثر بر زمین­لغزش و تهیه نقشه خطر آن با استفاده از مدل­های ارزش اطلاعات و فرایند تحلیل سلسله مراتبی (مطالعه موردی: بخشی از حوضه آبخیز هراز)، فصلنامه علوم زمین، شماره 74، ص 32-27

[17]  مؤمـنی، م.، شــریفی سـلیم، ع (1390) مـدل­هـا و نرم­افزارهای تصمیم­گیری چند شاخصه، نشر مؤلفین. 218 ص.

[18]  نصرآبادی، ع (1379) پهنه­بندی احتمال زمین­لغزش شهرستان بیرجند، پایان­نامه کارشناسی­ارشد، دانشکده علوم.

[19] Anbalagan, R (1997) Landslide hazard evaluation and donation zonation in mountainous terrain. Engineering Geology, voI32.

[20] Ayalew, L., Yamaglshi, H., Marul, H.& Kannoo, T (2005) Landslides in Sado island of japan:Part II. GIS-based susceptibility zonation with comparisons, Engeenering Geology, vol:81,NO:4, p:432-445.

[21] Brabb.E.E (1984) Innovatine Approaches to landslide hazard risk zonation.Proc., Fourth International Symposium on Landslide, Canadian Geotechnical Society, vol:1, No:1, p:307-324.

[22] Carrara. A (1983) A multivariate model for landslide hazard evaluation. Mathematical Geology 15, 403–426.

[23] Chauhan, S., Sharma, M., Arora, M.K., Gupta, N.K (2010) Landslide susceptibility zonation through ratings deraived from Artificial neural network, International Jornal of Applied Earth observation and Geoinformation, 12:340-350.

[24] Eastman, R. J (2003) Idrisi for windows user guide, Clark University. New York.

[25] Gee.M. D (1995) Classification of landslides hazard Zonation methods and a test of predictive Capability. Proceedings 6 th International Symposium on Landslide,p: 48 − 56.

[26] Schreyer, A. & Malczeweski, J (2004) Multicriteria evaluation using Analytical Hierarchy Process and orderd weighted averaging. WWW.AHP.

[27] Tirrule, R., Bell, L.R., Griffis, R.J., and Camp, V.E (1983) The Sistan suture zone of eastern Iran., G.S.A, V.94,p.134-156.

[28] Van Westen C. J., Soeters R.,  and Renger, N (1993) Geographic Information Systems as applied to Landslide Hazard Zonation, Zonation Awareness & GIS in Europe, pp: 9-13.

[29] Walker, R.T., and Khatib, M.M (2006) Active fulting in the Birjand region of in eastern Iran. Tectonics, V.25,  p.1-17.

[30] Yalcin, A (2008) GIS-based landslide susceptibility zonation using analytical hierarchy process and bivariate statistics in Ardesen (Turkey):Comparisons of results and confirmations. CATENA, Vol: 72, p: 1-12.

[31] Yalcin, A., Reis, S., Aydinoglu, A.C. & Yomralioglu, T (2011) A GIS-based comparative study of frequencyratio, analytical hierarchy process, bivariate statistics and logistics regression methods for landslide susceptibility zonation in Trabzon, NE Turkey, Catena, Vol: 85,NO:3, p: 274-287.