مروری برژئوشیمی و محیط تکتونیکی تشکیل پهنه های افیولیتی ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه مهندسی معدن، ، دانشگاه ارومیه

2 دانشجوی دکترا مهندسی معدن(اکتشاف) - دانشگاه ارومیه

3 دانشجوی دکتری مهندسی معدن(اکتشاف)، دانشگاه ارومیه

10.22084/nfag.2020.19551.1381

چکیده

رخنمون های افیولیت ها و ملانژهای افیولیتی بطور گسترده در ایران پخش شده است. اﻓﯿﻮﻟﯿﺖ ﺑﻪ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ای از ﺳﻨﮓ ﻫﺎی ﻣﺎﻓﯿﮏ واوﻟﺘﺮاﻣﺎﻓﯿﮏ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮدﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳـﺖ ﻣـﻨﻈﻢ ﯾـﺎ ﻻﯾـﻪ ﻻﯾـﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ وﯾﺎ در اﺛﺮ ﺗﻨﺶ ﻫﺎی زﻣﯿﻦ ﺳﺎﺧﺘﯽ ﺑﺎﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﻣﺨﻠﻮط ﺷﺪه ﺑﺎﺷﻨﺪ. ﺑﻪ اﻓﯿﻮﻟﯿﺖ؛ ﮐﻤـﭙﻠﮑﺲ افیولیتی ، ﺳـﺮی اﻓﯿﻮﻟﯿﺘﯽ، وﺳﺮ اﻧﺠﺎم آﻣﯿﺰه رﻧﮕﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ از ﻣﯿﺎن آن ﻫﺎ واژه آﻣﯿـﺰه رﻧﮕـﯿﻦ (ﮐـﺎﻟﺮد ﻣﻼﻧـژ )ﮐﺎرﺑﺮد ﺑﯿﺸﺘﺮی دارد. با توجه به تنوع کارهای تحقیقاتی انجام شده در این زمینه و عدم وجود یک مقاله مروری ، انجام کار پژوهشی جدید را لازم نموده است. هدف از نگارش این مقاله مروری بر ژئوشیمی و محیط تکتونیکی تشکیل پهنه های افیولیتی ایران است. نتایج این تحقیقات نشان می‌دهند که از نظر پراکندگی، افیولیت های ایران از نوع ملانژ بوده که در دوگروه نوار افیولیت- رادیولاریتی زاگرس و نوار حلقوی ایران مرکزی قابل ذکر می باشند. در جنوب غربی زاگرس، دوبخش جدا از هم به نام افیولیتی کرمانشاه و نیریز رخنمون دارد. افیولیت های ایران مرکزی که با نام نوارهای حلقوی خرده قاره ی مرکزی (سبزوار، شمال تربت حیدریه جنوب بیرجند) و شرق ایران مرکزی(ماکو- خوی، شمال مکران وشمال نائین) در اثر عمل فرورانش، بخشی از گوشته ی بالایی و پوسته ی اقیانوسی به صورت مجموعه ی درهمی(ملانژ افیولیتی) برجای مانده است. هم چنین نتایجی بسیار از مطالعات ژئوشیمیایی بر روی افیولیت های ایران، وابستگی بازالت های پشته های میان اقیانوسی(MORB) و تولئیت های جزایر قوسی(IAT)را نشان داده است. هردو گروه بازالت های ساب آلکالن وآلکالن را در افیولیت های کرمانشاه شناسایی کرده اند. در افیولیت های نیریز وشهر بابک انواع متعددی از بازالت که ویژگی IAT دارند، شناسایی و گزارش شده است. ترکیب شیمیایی افیولیت سبزوار نیز ویژگی های ژئوشیمیایی نوع IAT را نشان می دهد. در افیولیت بند زیارت( باختر مکران) نیز دو نوع گدازه بازالتی شناسایی شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An overview of geochemistry and tectonic environment of Iranian ophiolitic zones

نویسندگان [English]

  • Ali Imamalipour 1
  • Hosnie Nazari 2
  • Masoud Esmailzadeh 3
1 Associate Professor of Mining Engineering, Urmia University
2 PhD student in mine engineering (exploration) - Urmia University
3 Ph.D. student of mining engineering (exploration), Urmia University
چکیده [English]

Ophiolite outcrops and ophiolite clusters have spread widely in Iran. Ophiolite is referred to as a collection of mafic and voltramaphic rocks, which may be ordered or layered or interconnected by tensile stresses. Ophiolite; ophiolite complex, ophiolite series, was finally told that the color combination of the words' color combination (Kalrd melange) more applications. Due to the variety of research done in this field and the lack of a review article, a new research work has been done. The purpose of this article is to review the geochemistry and tectonic environment of the formation of ophiolitic zones of Iran. The results of this research show that in terms of dispersion, Iranian ophiolites are a type of melange that can be distinguished in the two groups of Zagros radiolarite ophiolite strips and Central Iranian tape. In the southwest of Zagros, there are two separate parts, called Ophiolite, Kermanshah and Nayriz. Central ophiolites, which are named after the submarine strips of central central (Sabzevar, north of Torbat Heydarieh, south of Birjand) and east of central Iran (Mako-Khoy, northern Makran and northern Nain) due to subduction, part of the upper mantle and the crust The ocean is left in the form of an ophiolite melange. Also, the results of many geochemical studies on Iranian ophiolites have shown the dependence of Mid-ocean ridge basalts (MORB) and island arc tholeiitic (IAT. Both groups of subalkaline and alkaline basalts have been identified in the ophiolites of Kermanshah. In the ophiolites of Neyriz and Babak, several types of basalt that have IAT attributes have been identified and reported. The chemical composition of Sabzevar ophiolite also shows the geochemical characteristics of the IAT type. Two types of basaltic lava have also been identified in the Ophiolite of the Ziarat (Bakhtar Makran).

کلیدواژه‌ها [English]

  • Iranian ophiolite
  • tectonic environment
  • Geochemistry
  • mid-oceanic ridges
  • arctic islands